+90 554 128 90 95 [email protected]
TR EN DE FR ES IT RU BG SQ AR

ATEX Pompa

ATEX Pompa
Seçim Kriterleri

Zone ve kategori belirleme, akışkan özellikleri, patlama grubu eşleştirme, malzeme iletkenliği ve sızdırmazlık: 7 adımlı sistematik seçim rehberi.

  • 7 Kriter
  • Akışkan Analizi
  • Patlama Grubu
  • Malzeme Seçimi

7 Adımlı Seçim Metodolojisi

Sistematik ATEX Pompa
Seçimi Nasıl Yapılır?

ATEX pompa seçimi, rastgele bir ürün araştırması değil; sahanın tehlike sınıfından başlayıp toplam sahip olma maliyetiyle biten, birbiriyle bağlantılı yedi kriterin sıralı değerlendirmesini gerektiren mühendislik sürecidir. Tek bir kriterin atlanması ya da yanlış sınıflandırılması, hem can güvenliğini tehdit eden kazalara hem de yasal mevzuat ihlallerinden kaynaklanan ciddi cezai ve mali sorumluluklara yol açabilir.

Süreç her zaman zone ve kategorinin doğru tespiti ile başlar; bu belirleme yapılmadan pompa modeli, motor sınıfı veya malzeme tercihi hakkında hiçbir karar alınamaz. Zone ve kategori belirlendikten sonra akışkanın fiziksel ve kimyasal özellikleri derinlemesine analiz edilir; viskozite, yoğunluk, kimyasal agresiflik ve katı içeriği gibi parametreler hem pompa tipini hem de malzeme seçimini doğrudan etkiler.

Patlama grubu eşleştirmesi ise kriterlerin en teknik adımıdır: sahada mevcut gaz veya buhar, IIA/IIB/IIC gaz grubuna yerleştirilmeli ve T sınıfı hesabı yapılmalıdır. Bu eşleştirme yanlış yapıldığında sertifikalı görünen bir pompa gerçekte ortamın ateşleme enerjisini karşılamayabilir. Malzeme iletkenliği, sızdırmazlık tasarımı, topraklama ve TCO değerlendirmesiyle tamamlanan yedi adım, her ölçekte bir ATEX sahasında uygulanabilecek evrensel bir seçim çerçevesi oluşturur.

  • Zone ve kategori belirlenmeden pompa modeli, motor veya malzeme hakkında hiçbir karar alınamaz
  • Akışkanın viskozite, kimyasal agresiflik ve katı içeriği hem pompa tipini hem malzemeyi doğrudan belirler
  • Gaz grubunun (IIA/IIB/IIC) yanlış eşleştirilmesi sertifikalı bir pompayı fiilen güvensiz kılar
  • İletken olmayan plastik malzeme kullanımı statik elektrik birikmesiyle ATEX ihlali oluşturur
  • TCO analizi ATEX pompanın ilk maliyetinin uzun vadede rekabetçi olduğunu ortaya koyar

Seçim Kriterleri

ATEX Pompa Seçiminde
7 Temel Kriter

Kriter 1 — Zone ve Kategori Belirleme

Zone sınıflandırması, patlayıcı atmosferin ne sıklıkla oluştuğunu tanımlar: Zone 0 (sürekli), Zone 1 (arasıra), Zone 2 (nadiren). Her zone için pompa bileşenlerinin ATEX kategorisi belirlenir; Zone 0 → Kategori 1G, Zone 1 → Kategori 2G, Zone 2 → Kategori 3G. Son kullanıcı, IEC 60079-10-1 standardı çerçevesinde zone sınırlarını belirlemek ve bölge sınıflandırma dokümanlarını (DSEAR Risk Assessment) hazırlamaktan yasal olarak sorumludur; bu dokümanlar olmadan ATEX ekipman seçimi temelsiz kalır.

Kriter 2 — Akışkan Özelliklerinin Analizi

Pompanın taşıyacağı akışkana ilişkin altı temel parametre sistematik biçimde değerlendirilmelidir: viskozite (cP cinsinden, 20 °C ve çalışma sıcaklığında), yoğunluk (kg/m³), kimyasal agresiflik (pH, çözücü gücü, konsantrasyon), katı içeriği (% kütlece ve maksimum partikül boyutu), çalışma sıcaklığı ve buhar basıncı. Buhar basıncı özellikle kavitasyon riskini ve gaz grubu T sınıfı hesabını etkiler; yüksek buhar basınçlı akışkanlarda yüzey sıcaklığı sınırlaması daha katı T sınıfı gerektirebilir.

Kriter 3 — Patlama Grubu ve T Sınıfı Eşleştirme

Gaz grubunu belirlemek, sahada oluşabilecek gaz veya buharın minimum ateşleme enerjisine ve maksimum deneysel güvenlik açıklığına (MESG) dayanır. IIA (propan, metanol, aseton, bütan) en düşük risk grubunu; IIB (etilen, dietil eter, hidrojen sülfür) orta riski; IIC (hidrojen, asetilen) en yüksek riski temsil eder — her grup bir öncekini kapsar, yani IIC sertifikalı pompa tüm gruplarda kullanılabilir. T sınıfı ise pompa yüzeyinin maksimum sıcaklığını sınırlar: akışkanın ateşleme sıcaklığının en az %80'i kadar bir emniyet marjı gereklidir.

Kriter 4 — Malzeme Seçimi ve İletkenlik

ATEX ortamlarda pompa malzemeleri iki açıdan değerlendirilir: kimyasal direnç ve elektriksel iletkenlik. Paslanmaz çelik 316L geniş kimyasal uyumluluk ve iyi iletkenlik sunar; dökme demir mekanik dayanım açısından güçlüdür ancak korozif ortamlara uygun değildir. Karbon dolgulu PP ve PVDF, kimyasal dirençle birlikte yeterli iletkenliği (≤10⁶ Ω) sağlar; katkısız standart PP veya PE ise iletken değildir ve ATEX uyumlu sayılmaz. PTFE astarlı versiyonlar kimyasal direnci maksimize eder ancak topraklama tasarımında özel dikkat gerektirir.

Kriter 5 — Sızdırmazlık Tasarımı

Pompa gövdesinden akışkan sızıntısı ATEX ortamda doğrudan ateşleme kaynağı oluşturabilir; bu nedenle sızdırmazlık tasarımı pompa seçiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Tekli mekanik salmastra düşük risk uygulamaları için yeterli olurken Zone 0 ve Zone 1'de patlayıcı akışkanlarda çift mekanik salmastra (basınçlı bariyer sıvılı) tercih edilir. Manyetik sürücülü pompalar mekanik contayı tamamen ortadan kaldırarak sızıntıyı yapısal olarak imkânsız kılar. AODD diyaframlı pompalar ise mekanik salmastra içermediğinden bu kriter kapsamında doğal avantaj taşır.

Kriter 6 — Topraklama ve Statik Elektrik Kontrolü

Statik elektrik birikimi, özellikle düşük iletkenlikli akışkanlarda ve plastik bileşenlerde ciddi bir ateşleme kaynağı oluşturur. EN 60079-32-1 standardı, ATEX ekipmanlarda statik kontrolün mühendislik gereksinimlerini tanımlar: tüm iletken bileşenler topraklama bağlantı noktalarına sahip olmalı, bağlantılar ölçüm protokolüyle belgelenmeli ve periyodik iletkenlik testleri yapılmalıdır. Pompa gövdesi, boru bağlantıları, flanşlar ve filtre kutuları gibi bileşenler arasındaki sürekliliğin sağlanması her kurulum için zorunludur; bu belgeleme ATEX denetimlerinde rutin olarak talep edilir.

Kriter 7 — Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO)

ATEX pompanın ilk satın alma maliyeti standart pompalara kıyasla %30–80 daha yüksek olabilir; ancak bu fark çoğunlukla 2–4 yıl içinde kapanır. Azalan arıza sıklığı, daha uzun bakım aralıkları, sızıntı kaynaklı ürün kayıplarının ortadan kalkması ve iş güvenliği olaylarından doğacak cezai/hukuki maliyetlerin önlenmesi TCO hesabında belirleyici rol oynar. Özellikle pahalı solventlerin veya toksik kimyasalların işlendiği tesislerde sızıntısız ATEX pompanın katkısı sadece güvenlik değil, doğrudan ekonomik getiri olarak da ölçülebilir.

Referans Tabloları

Gaz Grubu ve Malzeme
Seçim Tablosu

Gaz Grubu Örnek Gazlar / Buharlar Risk Düzeyi Gereken ATEX Kodu
IIA Propan, metanol, aseton, bütan, etanol, amonyak Düşük — geniş ateşleme aralığı Ex II 2G IIA T3/T4
IIB Etilen, dietil eter, hidrojen sülfür (H₂S), kükürt dioksit Orta — düşük ateşleme enerjisi Ex II 2G IIB T3/T4
IIC Hidrojen (H₂), asetilen, karbon disülfür Yüksek — çok düşük ateşleme enerjisi Ex II 1G IIC T6

Sık Sorulan Sorular

ATEX Pompa Seçim Kriterleri
Hakkında Merak Edilenler

Zone sınıflandırması son kullanıcının (tesis sahibinin) yasal sorumluluğundadır. AB'de ATEX İşveren Direktifi (1999/92/EC) ve Türkiye'de karşılığı olan mevzuat gereğince tesis sahibi, DSEAR Risk Assessment veya eşdeğer bir patlayıcı ortam risk değerlendirmesi hazırlamak ve zone sınırlarını yazılı olarak belgelemek zorundadır. Bu belgeler olmadan yapılacak ATEX ekipman seçimi hukuki geçerliliğini yitirir ve denetimde ciddi yaptırımlarla karşılaşılabilir.
Hayır, kullanılamaz. Gaz grubu sertifikasyonu kümülatif değil katmanlıdır; IIA sertifikalı pompa yalnızca IIA ortamında güvenlidir. IIB ortamı daha düşük ateşleme enerjisi gerektirdiğinden IIA ekipman yeterli korumayı sağlayamaz. IIC sertifikalı pompa ise tüm grupları (IIA, IIB, IIC) kapsar; bu nedenle özellikle birden fazla gaz türünün bulunabileceği tesislerde IIC sertifikasyonu teknik açıdan tercih edilebilir.
Katkısız polipropilen (PP) ve polietilen (PE) elektriksel olarak yalıtkan malzemelerdir; yüzey dirençleri tipik olarak 10¹²–10¹⁴ Ω aralığında ölçülür. Bu kadar yüksek direnç, pompa yüzeyinde statik elektrik birikmesine izin verir. Patlayıcı atmosferde biriken statik yükün boşalması kıvılcım oluşturabilir; bu kıvılcım ateşleme kaynağı işlevi görür. Karbon siyahı veya iletken elyaf katkılı PP/PVDF ise ≤10⁶ Ω yüzey direnciyle iletkenlik eşiğini aşar ve ATEX uyumlu kabul edilir.
T sınıfı, pompa yüzeyinin normal çalışma koşullarında ulaşabileceği maksimum sıcaklığı sınırlar. Kural şudur: pompa yüzeyi sıcaklığı, ortamdaki yanıcı maddenin ateşleme sıcaklığının en az %80'ini geçmemeli; pratik uygulamada ise sıcaklıktan bağımsız olarak %20 güvenlik marjı bırakılmalıdır. Örneğin ateşleme sıcaklığı 300 °C olan bir gaz için maksimum 240 °C yüzey sıcaklığı hedeflenir; bu değer T3 sınıfına (200 °C) değil T2 sınıfına (300 °C) karşılık gelir. Yüksek T sınıfı numarası daha kısıtlayıcı anlamına gelir: T6 en kısıtlayıcıdır (85 °C), T1 en geniş toleransı sunar (450 °C).
Manyetik sürücülü (mag-drive) pompalar; toksik, korozif veya yüksek değerli akışkanların işlendiği Zone 0 ve Zone 1 uygulamalarında, çift mekanik salmastra yetersiz kaldığında veya sızıntı sıfır tolerans gerektirdiğinde öncelikli tercih olmalıdır. Ayrıca sık bakım yapılamayan kritik süreçlerde salmastra değişim sıklığını ortadan kaldırarak işletme maliyetini düşürür. Bununla birlikte yüksek viskoziteli akışkanlarda ve katı içerikli akışkanlarda mıknatıs kuplaj aşınması söz konusu olabilir; bu durumlarda mühendislik değerlendirmesi şarttır.
ATEX pompa için TCO hesabı beş ana kalemi kapsamalıdır: (1) İlk satın alma ve kurulum maliyeti — ATEX sertifikalı motor, topraklama donanımı ve ATEX uyumlu aksesuarlar dahil. (2) Yıllık bakım maliyeti — salmastra, conta, yedek parça ve bakım işçiliği. (3) Enerji tüketimi — pompa verimliliğine bağlı yıllık elektrik faturası. (4) Duruş maliyeti — arıza veya bakım kaynaklı üretim kayıpları. (5) Risk maliyeti — olası kaza, ceza, sigorta artışı ve hukuki sorumluluk. Genel kural olarak ATEX pompanın 5 yıllık TCO'su standart pompanın TCO'sundan sık duruş ve yüksek risk maliyeti nedeniyle çoğunlukla düşük çıkar.

Seçim Kriterleri Danışmanlığı

Sahanız İçin Doğru ATEX Pompayı
Birlikte Seçelim

Zone sınıfı, akışkan özellikleri, gaz grubu ve T sınıfı bilgilerinizi paylaşın; 7 adımlı seçim metodolojisini sahanıza uygulayarak en uygun ATEX pompa çözümünü birlikte belirleyelim.

Teklif Al WhatsApp'tan Yaz
Fiyat Sor