Zone 0 / Zone 20
Patlayıcı atmosfer sürekli mevcut — örn. dolu tank içi. En sıkı sınıf; Kategori 1 ekipman zorunlu. AODD metal gövdeli modeller Zone 0 için sertifikalandırılabilir.
Teknik Rehber
ATEX Pompa
Rehberi
Patlayıcı ortam direktifi, Zone sınıflandırması, Ex koruma tipleri ve ATEX sertifikalı pompa seçim kılavuzu — 5 kapsamlı bölümde eksiksiz referans.
ATEX Nedir?
Patlayıcı Ortamda
Güvenli Ekipman Zorunluluğu
ATEX (ATmosphères EXplosibles), patlayıcı gaz, buhar, sis veya toz içeren ortamlarda kullanılan ekipman ve koruma sistemlerini düzenleyen Avrupa Birliği direktifidir. Direktif numarası 2014/34/EU olan bu mevzuat; kimya, petrokimya, ilaç, gıda, madencilik ve boya sektörlerinde ATEX onaylı ekipman kullanımını zorunlu kılmaktadır. Türkiye bu direktifle uyumlu yönetmeliği (2016/R-0033) yürürlüğe koymuştur; AB'ye ihracat yapan ya da AB standartlarını benimseyen tesisler doğrudan ATEX direktifine tabidir.
Havalı çift diyaframlı (AODD) pompalar, elektrik motoru kullanmadıklarından temel elektrik kaynaklı ateşleme riskini yapısal olarak ortadan kaldırır. Bu doğal güvenlik avantajı, AODD pompalarını Zone 0 dahil tüm ATEX bölgelerinde tercih edilen tip haline getirir. Bununla birlikte statik elektrik birikmesini önlemek için antistatik/iletken malzeme seçimi ve belgelenmiş topraklama bağlantısı zorunludur; bu gereklilikler olmaksızın ATEX sertifikasyonu geçersiz sayılır.
ATEX sertifikasyonu 1 Temmuz 2003 tarihinden itibaren AB'de yasal zorunluluktur. Bu tarihten önce üretilen ekipmanların gözden geçirilmesi ve gerektiğinde yenileriyle değiştirilmesi yükümlülüğü son kullanıcıya aittir. Zone sınıflandırması da son kullanıcı sorumluluğundadır; pompa üreticisi, kullanıcının bildirdiği zone bilgisine uygun sertifikalı modeli tedarik eder.
- Zone 0/1/2 (gaz) ve Zone 20/21/22 (toz) sınıflandırması
- AODD pompa: elektrik yok = elektrik kaynaklı ateşleme riski yok
- Antistatik iletken gövde ve belgelenmiş topraklama zorunlu
- Notified Body onaylı Ex sertifikası + CE işareti = direktif uyumu
- Gaz grubu IIA / IIB / IIC ve T sınıfı eşleştirmesi kritik
- Zone belirleme sorumluluğu son kullanıcıya (işletmeye) aittir
Zone Sınıfları
ATEX Zone
Sınıflandırması
Zone 1 / Zone 21
Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı atmosfer oluşur. Kategori 2 ekipman gerekli; AODD'nin en yaygın kullanım alanı. Kimyasal dolum hatları, proses reaktörü çevresi tipik örnekler.
Zone 2 / Zone 22
Anormal koşullarda nadir ve kısa süreli patlayıcı atmosfer. Kategori 2 veya 3 ekipman kullanılabilir. Depolama alanı çevresi, seyrek sızıntı riski bulunan noktalar tipik uygulamalar.
Ex Sertifikasyon
Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) tarafından verilen Ex sertifikası ve AB Uygunluk Beyanı direktif uyumunu kanıtlar. Kategori 1 ve 2 ekipmanlar için Notified Body onayı zorunludur.
Gaz Grubu IIA / IIB / IIC
Ortamdaki yanıcı maddenin patlama grubu pompa seçimini doğrudan etkiler. IIA (propan, aseton) düşük risk; IIB (etilen, H₂S) orta; IIC (hidrojen, asetilen) en yüksek risk grubu.
Sıcaklık Sınıfı T1–T6
Pompa yüzey sıcaklığı gazın tutuşma sıcaklığını kesinlikle aşmamalıdır. T4 (135°C) endüstriyel uygulamalarda en yaygın sınıf; T6 (85°C) karbon disülfür gibi düşük tutuşma noktalı maddeler için.
Zone Referansı
ATEX Zone Sınıflandırması
Tam Referans Tablosu
| Zone | Açıklama | Tehlike Sıklığı | Kategori | Tipik Uygulama |
|---|---|---|---|---|
| Zone 0 | Patlayıcı gaz atmosferi sürekli mevcut | Sürekli / Uzun süreli | Kategori 1G | Tank içi, reaktör iç hacmi |
| Zone 1 | Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı atmosfer | Arada sırada | Kategori 2G | Kimyasal dolum hattı, proses reaktörü çevresi |
| Zone 2 | Anormal koşullarda nadir patlayıcı atmosfer | Nadir / Kısa süreli | Kategori 3G | Depolama alanı çevresi |
| Zone 20 | Yanıcı toz bulutu sürekli mevcut | Sürekli | Kategori 1D | Toz silosu içi, toz üretim alanı |
| Zone 21 | Normal çalışmada zaman zaman yanıcı toz bulutu | Arada sırada | Kategori 2D | Eleme, öğütme, paketleme noktaları |
| Zone 22 | Nadir ve kısa süre yanıcı toz bulutu oluşur | Nadir | Kategori 3D | Toz depolama alanı çevresi |
ATEX Soruları
ATEX Pompa Seçiminde
Merak Edilenler
-
Hayır. Zone 1 alanlarında yalnızca Kategori 2 (veya daha yüksek koruma) ATEX sertifikalı ekipman kullanılabilir. Uygunsuz ekipman kullanımı direktif ihlali oluşturur ve ağır yasal yaptırım gerektirir; ayrıca iş güvenliği açısından kritik risk taşır.
-
Hayır. Elektrik motoru kullanmıyor olmak tek başına ATEX uyumluluğu sağlamaz. Statik elektrik birikmesini önleyen iletken/antistatik malzeme, belgelenmiş topraklama bağlantısı ve resmî Notified Body onaylı ATEX sertifikası zorunludur. Standart plastik PP gövde iletken değildir ve ATEX için uygun değildir.
-
Pumpport PA Serisi metal diyaframlı pompalar ATEX sertifikalı olarak sunulmaktadır. Zone ve kategori gereksinimlerinizi teknik ekibimizle paylaşarak uygun modeli belirleyebilirsiniz.
-
Zone sınıflandırması tamamen son kullanıcıya (işletmeye) aittir. Pompa üreticisi yalnızca kullanıcının belirlediği zone bilgisine göre uygun sertifikalı modeli tedarik eder. Zone belirleme yanlış yapılırsa direktif uyumu sağlanamaz.
-
ATEX, Avrupa Birliği'nde yasal zorunluluktur (2014/34/EU direktifi kapsamı). IECEx ise global düzeyde gönüllü bir sertifikasyon sistemidir. İkisi de benzer teknik şartları karşılar ancak coğrafi geçerlilik alanları farklıdır. Avrupa'daki tesisler için ATEX sertifikası zorunlu ve yeterlidir.
-
Önemli değişiklikler yeniden sertifikasyon sürecini başlatır. Orijinal parçalarla yapılan rutin bakım ve aşınma parçası değişimleri genellikle sertifikayı etkilemez; ancak üretici belgelerine ve onaylı parça listelerine uyulması şartıyla.
ATEX Pompa Rehberi
Rehberin
Bölümleri
ATEX Pompa Nedir?
Zone sınıflandırması, Ex sertifikası ve patlayıcı ortamda pompa kullanımının temelleri.
İnceleATEX Direktifi 2014/34/EU
Ekipman grupları, kategoriler, Ex koruma tipleri ve Notified Body sertifika süreci.
İnceleATEX Pompa Tipleri
Santrifüj, AODD, vida ve peristaltik ATEX pompa tiplerinin karşılaştırması.
İnceleATEX Pompa Seçim Kriterleri
Zone, patlama grubu, akışkan analizi ve malzeme iletkenliği: 7 adımlı seçim rehberi.
İnceleATEX vs Normal Pompa
Tasarım, motor teknolojisi, sertifikasyon ve toplam sahip olma maliyeti farkları.
İncele