ATEX Pompa
AB'nin patlayıcı ortam ekipman direktifi, ekipman grupları, kategoriler, Ex koruma tipleri ve pompa seçimindeki pratik önemi.
Direktif Hakkında
Avrupa Birliği'nde patlayıcı ortam ekipmanlarını düzenleyen iki temel direktif bulunur: ekipman üreticilerini kapsayan 2014/34/EU (ATEX 114) ve tesis operatörlerine yönelik çalışan sağlığı ve güvenliği direktifi olan 1999/92/EC (ATEX 153). 2014/34/EU, daha önceki 94/9/EC direktifinin yerini almış olup Ocak 2016'dan itibaren yürürlüktedir. Bu direktif; patlayıcı ortamlarda kullanılacak her türlü ekipmanın piyasaya sürülmesi, işaretlenmesi ve teknik belgelenmesi konusunda bütüncül bir çerçeve çizer.
Direktif kapsamındaki üretici yükümlülükleri titizdir: ürün, Notified Body (Onaylanmış Kuruluş) tarafından sertifikalandırılmalı; teknik dosya hazırlanmalı; AB Uygunluk Beyanı (Declaration of Conformity) düzenlenmeli; ürün üzerine CE ve Ex işaretleri iliştirilmeli; kullanım kılavuzu ilgili AB dilleri de dahil olmak üzere yeterli dillerde hazırlanmalıdır. Tüm bu yükümlülükler yerine getirilmeden ürün AB pazarına sürülemez.
Pompa seçimi yapan mühendisler ve satın alma uzmanları için direktifin pratik önemi şudur: yalnızca ATEX etiketine bakmak yeterli değildir. Etiket üzerindeki kategori, gaz grubu ve T sınıfı bilgilerinin tesisin Zone sınıfı, mevcut yanıcı madde ve proses sıcaklığıyla uyuştuğunu doğrulamak operatörün sorumluluğundadır. Yanlış kategori veya gaz grubunda bir pompa seçmek ATEX uyumluluğunu bütünüyle geçersiz kılar.
Direktif Detayları
Grup I, yeraltı maden ocakları ve metan/kömür tozu riski taşıyan ilgili üstyapıları kapsar; bu ortamlar için en sıkı koruma gereklilikleri uygulanır. Grup II ise madencilik dışındaki tüm endüstrileri (petrokimya, kimya, ilaç, gıda, akaryakıt vb.) kapsar. Her iki grup da kendi içinde alt kategorilere ayrılır ve uygulanacak Ex koruma tipi grup bazında değişebilir.
Ex d (alev geçirmez muhafaza) patlama oluşursa çevreye yayılmasını engeller. Ex e (artan güvenlik) ateşleme kaynağı oluşturabilecek tasarım unsurlarını elemine eder. Ex ia (içsel güvenlik) devre enerjisini tutuşturma eşiğinin altında tutar. Ex p (basınçlandırma) gövde içini temiz gazla basınçlandırarak patlayıcı atmosfer girişini önler. Ex m (kapsülleme) ise ateşleme kaynağını kapsül içine alır.
T sınıfı, ekipmanın dış yüzeyinin ulaşabileceği maksimum sıcaklığı tanımlar. T1 en yüksek yüzey sıcaklığına (450°C) izin verirken T6 yalnızca 85°C'ye kadar izin verir. Proses ortamındaki yanıcı maddenin minimum tutuşma sıcaklığının en az %80 altında kalan bir T sınıfı seçilmesi gerekir. Yanlış T sınıfı seçimi, motorun ısındığı koşullarda ciddi bir ateşleme riski yaratır.
Kategori 1 ve 2 ekipmanlar için Notified Body onayı zorunludur; bu kuruluşlar AB tarafından yetkilendirilmiş ve NANDO veri tabanında kayıtlı bağımsız test laboratuvarlarıdır. Kategori 3 ekipmanlar için üretici kendi iç üretim kontrolünü yürütebilir ve Notified Body'e başvurmaksızın uygunluk beyanı düzenleyebilir. Uygunluk beyanı, pompayla birlikte teslim edilmesi ve arşivlenmesi gereken temel belgedir.
Grup II ekipmanlar gaz grubuna göre IIA, IIB veya IIC olarak işaretlenir. IIA propan gibi düşük risk taşıyan gazları kapsar. IIB etilen gibi orta risk taşıyan gazları içerir. IIC hidrojen ve asetilen gibi en düşük ateşleme enerjisi gerektiren, dolayısıyla en tehlikeli gazlara karşılık gelir. IIC damgalı bir pompa IIA ve IIB ortamlarında da kullanılabilir; ancak tersi geçerli değildir.
Pompa satın alırken sırasıyla şu adımlar izlenmelidir: Zone sınıfının teyidi (operatör sorumluluğu); mevcut yanıcı maddeye uygun gaz grubunun belirlenmesi; proses sıcaklığına göre T sınıfının kontrolü; kategori ile Zone eşleşmesinin doğrulanması; CE+Ex işaretinin fiziksel olarak bulunması; ve AB Uygunluk Beyanı'nın temin edilmesi. Bu adımlardan herhangi biri atlandığında ekipman ATEX uyumlu sayılmaz.
Ekipman Kategorileri
| Kategori | Ortam | Koruma Seviyesi | Kullanılabilir Zone | Notified Body |
|---|---|---|---|---|
| 1G | Gaz | Çok yüksek — iki bağımsız koruma | Zone 0, 1, 2 | Zorunlu |
| 2G | Gaz | Yüksek — tek güvenilir koruma | Zone 1, 2 | Zorunlu |
| 3G | Gaz | Normal — anormal koşullar için | Zone 2 | Gerekli Değil |
| 1D | Toz | Çok yüksek — iki bağımsız koruma | Zone 20, 21, 22 | Zorunlu |
| 2D | Toz | Yüksek — tek güvenilir koruma | Zone 21, 22 | Zorunlu |
| 3D | Toz | Normal — anormal koşullar için | Zone 22 | Gerekli Değil |
Sık Sorulan Sorular